Czym właściwie jest dieta? Co to jest dietetyka i dieto terapia? Choroby dietozależne i dietoniezależne

© T.Tulic - Fotolia.com

Dawniej zarówno leczeniem ludzi, jak i dietami leczniczymi oraz zdrowotnymi, zajmowali się właściwie niemal wyłącznie lekarze lub zielarze. Przez ostatnie 100-200 lat współczesna medycyna tak się jednak unowocześniła i zreorganizowała, że odeszła od diet w sensie dosłownym, scedowując obowiązek ich układania na konkretnych fachowców, jakimi są dietetycy, żywieniowcy, technicy żywienia, fizjolodzy żywienia i wielu innych specjalistów tej dziedziny. Jednak każdy z nas i tak samodzielnie dąży stale do zgłębiania wiedzy na temat właściwego żywienia. Czym zatem jest właściwa dieta i jak ją prowadzić?

Obecnie dużo wiemy o dietach i modne jest stosowanie nawet nieraz wymyślnych systemów żywieniowych. Nie każdy jednak wie, co oznaczają takie dziedziny i zagadnienia, jak: dieta, dietetyka i dietoterapia, kim jest dietetyk lub inny specjalista w dziedzinie żywienia, jakie można wyróżnić rodzaje diet i jak je indywidualnie dobierać. Ważne jest również to, jakie zagrożenia może powodować niewłaściwa dieta.

Pojęcie diety – czym właściwie jest dieta? Dieta w języku starogreckim „diaita”, w tłumaczeniu polskim oznacza dosłownie „styl życia”, w tym więc także i sposób odżywiania. Pojęcie to jest jednak obecnie używane w znacznie węższym znaczeniu i należy je rozpatrywać w dwóch aspektach: manierycznym (np. diety religijne, odchudzające) oraz medycznym (np. diety dla alergików, dieta wątrobowa, antycholesterolowa).

Pod pojęciem „dieta” rozumiemy obecnie przede wszystkim określony sposób odżywiania się, którego celem jest nie tylko zaspokojenie własnego apetytu i głodu, ale przede wszystkim zachowanie jak najlepszego zdrowia, odporności, wytrzymałości i sprawności swojego organizmu. Najczęściej jednak słowo to kojarzy się głównie z odchudzaniem (diety odchudzające) i w tym kontekście jest ono używane chyba najczęściej.

Termin „dieta” stosowany w nauce o żywieniu człowieka oraz w medycynie, ma jeszcze bardziej różne znaczenia. Ogólnie wyróżnia się cztery podstawowe rodzaje diet:

  1. dietę naturalną, czyli zwyczajową – jest to powszechny w danej społeczności (miejscu świata) sposób odżywiania się (np. kuchnia polska, włoska, japońska, żydowska);

  2. dietę alternatywną – jest to świadomie przyjęty w sposób odżywiania, przewidujący zmianę swojej diety zwyczajowej oraz rezygnację ze stosowania niektórych pokarmów i metod ich przygotowania (np. dieta odchudzająca, wegetarianizm, rezygnacja z mięsa halal czyli koszernego ze względów etycznych);

  3. dietę leczniczą – jest to dieta funkcjonująca w medycynie, w którym z przyczyn zdrowotnych modyfikuje się rodzaje, konsystencję i podaż produktów spożywczych, uznając niektóre z nich za produkty zalecane lub dozwolone, a inne za zabronione, są tu również modyfikowane techniki kulinarne (np. eliminacja tłuszczu);

  4. dietę doświadczalną – jest to naukowo skomponowane pożywienie, wykorzystywane w badaniach żywieniowych i medyczno-żywieniowych robionych np. na zwierzętach laboratoryjnych, czy ludziach.

Dietetyka i dieto terapia. Dietetyka i dietoterapia to na pozór to samo, jednak nic bardziej mylnego! Istnieją bowiem pomiędzy nimi pewne zasadnicze różnice!

Dietetyka jest obecnie bardzo ważną, odrębną dziedziną, zajmującą się zdrowym żywieniem człowieka w różnych sytuacjach zdrowotnych, w tym także właściwym odchudzaniem i żywieniem zadaniowym (np. dieta dla sportowców, dieta dzieci w danej grupie wiekowej, dieta dla kobiet karmiących) ludzi zdrowych. Dietetyka przypisuje odpowiednie diety dla każdego konsumenta lub grup konsumentów, w zależności od ich stanu zdrowia, kondycji, wieku, wyznania itp. Dietetyka jest przy tym wyodrębniona jako oddzielna nauka, zajmująca się zasadami żywienia dietetycznego w chorobach dietozależnych i dietoniezależnych, a także wpływem i zależnościami konsumpcji różnych produktów spożywczych na ludzki organizm.

Dietetyk jest z kolei specjalistą w dziedzinie zasad żywienia zarówno ludzi zdrowych, jak i żywienia w różnych jednostkach chorobowych, występujących w chorobach dietozależnych i dietoniezależnych. Dietetyk zajmuje się także: odchudzaniem osób otyłych i z nadwagą, wpływem jedzenia produktów spożywczych na organizm ludzki, a także edukacją na temat zdrowego odżywiania. Podczas układania dietetycznych jadłospisów, dietetyk ma podpierać się przy tym aktualnymi badaniami naukowymi w zakresie zdrowego żywienia, a także dostosowywać się do zmienianych na bieżąco norm żywieniowych i dietetycznych. Zakres świadczonych ogólnie usług przez dietetyków obejmuje zatem: wizyty konsultacyjne i porady, analizę składu ciała (czyli pomiar zawartości tkanki tłuszczowej i mięśniowej oraz suchej masy kośćca w ciele badanych osób), komponowanie jadłospisów (tzw. plan żywieniowy), edukację i tworzenie oraz propagowanie materiałów informacyjnych).

Według definicji Polskiego Stowarzyszenia Dietetyków (PSD), dietetyk (cytat) „jest specjalistą ochrony zdrowia wykwalifikowanym w zakresie żywienia człowieka w zdrowiu i chorobie zarówno w wymiarze indywidualnego poradnictwa żywieniowego jak i żywienia zbiorowego. Zadaniem dietetyka jest również wielopłaszczyznowa promocja zdrowia i edukacja żywieniowa społeczeństwa”. Inne nazwy/określenia dietetyka to również: specjalista żywieniowiec, specjalista do spraw żywienia, lub rzadziej technik żywienia.

Dietoterapia zajmuje się ustalaniem diet u osób cierpiących na różne schorzenia, lub pragnących jeszcze bardziej poprawić swój stan zdrowia (np. chcących odżywiać się zdrowiej poprzez eliminację pokarmów mięsnych oraz tłuszczu). Dietoterapia jest więc leczeniem poprzez zastosowanie odpowiednich diet pomagających w leczeniu różnych chorób, należących do schorzeń dietozależnych i/lub dietoniezależnych. Innymi słowy – dietoterapia to terapia poprzez dietę. Dietoterapia stanowi zatem węższe i bardziej szczegółowe pojęcie, niż dietetyka. Diety mają szczególnie ważne znaczenie w przypadku różnorodnych zakładów żywienia zbiorowego typu zamkniętego, jak np. szpitale, sanatoria, DPS-y, szkoły i przedszkola itp. Posiłki w takich miejscach są odpowiednio dostosowane i ustalane zgodnie z normami oraz wytycznymi w zakresie aktualnych zasad żywienia dietetycznego i norm żywieniowych. W sumie obecnie wyszczególnia się kilkadziesiąt rodzajów przeróżnych diet, dostosowanych do różnych chorób dietozależnych i dietoniezależnych, oraz do odmiennych ludzkich stanów fizjologicznych (w tym: odchudzania się, ciąży i karmienia, w stanach pooperacyjnych i przedoperacyjnych, w przypadku wieku dziecięcego i młodzieńczego, wieku podeszłego itp.). Przykładowe i bardziej znane rodzaje diet, to np.: dieta podstawowa, lekkostrawna, cukrzycowa, cholesterolowa, wątrobowa, niskosodowa, wegetariańska, nisko- i wysokokaloryczna, nisko- i bogatobiałkowa, nisko- i bogatotłuszczowa, jednoskładnikowa (monodieta), bogatobłonnikowa, bogatoresztkowa, wysokoenergetyczna.

Choroby dietozależne i dietoniezależne. Choroby dietozależne wiążą się z koniecznością stosowania odpowiedniej diety, ustalanej pod konkretną chorobę lub choroby – np. u osób chorych na cukrzycę, które muszą stosować dietę cukrzycową, chorzy na dolegliwości wątrobowe stosują dietę wątrobową, na miażdżycę – dietę miażdżycową itp. Dieta taka sprzyja leczeniu danej choroby i jednocześnie jest jednym z elementów leczenia. Warto również zaznaczyć, że większość takich chorób dietozależnych jest w różnym stopniu powodowana złymi nawykami żywieniowymi pacjentów (np. nadmiar tłuszczu w diecie powoduje m.in. odkładanie się złogów cholesterolowych w naczyniach krwionośnych, a w wyniku tego do miażdżycy, nadciśnienia, żylaków, wylewów).

Choroby dietoniezależne nie wymagają koniecznego stosowania ściśle określonych diet. Można jednak zmienić np. skład diety i wprowadzić do niej pewne modyfikacje, by osiągnąć lepszy skutek zdrowotny. Tak jest np. u osób mających zatrucie pokarmowe lub schorzenia wątroby, u których warto zastosować np. ogólną dietę lekkostrawną, czy też u osób po operacji, u których wskazane jest stosowanie kilkudniowej diety kleikowej.

Komentarze (0)

 
*Nick:

*Twój komentarz: